In de jaren zeventig studeerde ik sociale en later economische geografie. Nog altijd staat me een van de eerste artikelen bij dat handelde over landschap en ruimte in de Verenigde Staten en hoe de ruimte het denken van de Amerikaanse immigranten beïnvloedde in een golf van verkenningsdrang en innovatie (en met een rücksichtsloosheid die vele indianen slachtofferde). Het heeft mij blik op de wereld, kijken en denken in ruimte voor altijd gevormd. Een van mijn toenmalige helden was de geograaf David Harvey, die de omslag maakte van een klassieke empirische geograaf naar een politiek-economische geografie die sterk door Marx’ kijk op de wereld werd gevoed. Dogmatisch vaak, maar ook spannend, maar zijn taal was vaak wat ondoorgrondelijk.
Verrassend was het om pas geleden een nieuw boek van hem in de winkel te vinden, The Enigma of Capita land the crisis of capitalism. In een vloeiend geschreven verhaal laat hij zien hoe de kapitaalstromen in de wereld de geografie van de financieel-economische crisis hebben geschapen. De eerste signalen van die crisis werden zichtbaar is de regionale huisuitzettingen in enkele Amerikaanse staten, en binnen twee jaar zag de je geografie van de crisis op alle plaatsen van de wereld. Half januari was ik in Domodossola, een Noorditaliaanse stad. In het enkele jaren geleden bruisende nieuwe winkelcentrum was nu alleen de grote supermarkt nog open. Alle kleine winkels waren zo ongeveer gesloten, een teken van de economische neergang in de regio.
Harvey slaagt er in om een scherpe analyse van de dynamiek van het kapitalisme te verbinden aan de zichtbare geografie en doet dat op een genuanceerde en overtuigende wijze. De niet aflatende competetie om goedkopere arbeid en productiemiddelen, de drijvende kracht van het overschot aan kapitaal dat werd omgezet in veel te goedkope hypotheken aan overgecrediteerde consumenten. Een fascinerend schouwspel van het overwinnen van steeds nieuwe belemmeringen voor ondernemerschap. De onstuitbare opmars van industriële ontwikkeling ten koste van bossen en natuurgebieden.
Waar eerdere boeken van Harvey nog wel eens defaitistisch waren over de onontkoombare macht van het kapitaal, laat hij hier zien hoe op tal van plaatsen mensen op andere manieren omgaan met de kracht van het kapitalisme en het in goede banen leiden. Even droomt hij nog van een terugkeer van het begrip “communisme” als signaal van hoop. Dat dat er niet meer in zit, ziet hij ook wel. Maar hij laat wel zien dat veel mensen gezamenlijk een nieuwe innovatieve duurzame en sociale toekomst aan het creëren zijn. Een aanrader dit boek, het scherpt je gedachten!
